John Surtees opnieuw aan het stuur van de Lotus 18 Climax F1 (1960) tijdens de Bikers’ Classics 2008

Hij was eerst meervoudig wereldkampioen op twee wielen en pakte daarna de hoogste eer in de Formule 1. Die veelzijdigheid zal Surtees opnieuw tonen tijdens de komende Spa Bikers’ Classics, hét evenement voor de liefhebbers van klassieke racemotoren. Surtees zal er immers niet alleen rijden met de MV Agusta-motor, waarmee hij zoveel succes heeft gekend, maar zal ook het stuur in handen nemen van de Lotus 18 Climax F1, de bolide waarmee bij in 1960 in de Grand Prix debuteerde.

1951 was het debuutjaar van John Surtees in het wegracen op motoren. In 1956 behaalde hij - toen hij amper 22 jaar was - zijn eerste wereldtitel in de 500 cc klasse op een MV Agusta. Van 1958 tot 1960 voegde hij nog eens zes titels aan zijn palmares toe, drie in de 350 cc- en drie in de 500 cc-categorie.

Omdat hij had niets meer te bewijzen had op twee wielen, liet John Surtees zich verleiden tot een overstap naar de autosport. Nog tijdens zijn laatste seizoen in de motorsport in 1960 debuteerde hij na een zeer korte leerschool in de Formule 2 in de Formule 1 als fabrieksrijder voor Lotus op vraag van Colin Chapman. Tijdens zijn tweede race pakte hij met de Lotus 18 de tweede plaats in de GP van Groot-Brittannië op Silverstone achter Jack Brabham. Datzelfde seizoen reed hij de snelste tijd in de trainingen van de GP van Portugal (pas zijn derde GP) en domineerde hij de race tot een stuurfout hem naar de kant dwong...

Wereldkampioen

John Surtees werd in die tijd gezien als één van de grote beloften in de F1, maar om de druk niet te groot te laten worden, reed hij het seizoen 1961 aan het stuur van een privé-Cooper. Hij klasseerde zich als tweede in de GP’s van België en Duitsland en won daarna een race die niet voor het kampioenschap telde. In 1962 reed hij voor Lola-Climax en liet hij zich zodanig opmerken dat de deuren bij de Scuderia Ferrari voor hem open gingen. Jim Clark mocht dan wel in 1963 domineren, Surtees toonde zijn kunnen op de oude 22 kilometer lange Nürburgring. Een jaar later had hij de Ferrari 158 ter beschikking, een wagen waarmee hij niet hoefde onder te doen voor de concurrentie. Hij pakte twee maal de pole-position en twee keer de overwinning. Zes keer stond hij op het podium. Zo werd hij wereldkampioen en is hij tot nog toe de eerste en enige die de titel pakte op twee én op vier wielen.

Zijn verdere carrière in de F1 werd gekenmerkt door enkele teleurstellingen, een breuk met de Scuderia Ferrari net na zijn zege in de GP van België en een terugkeer bij Cooper met een overwinning in de GP van Mexico in 1966. Dat leverde hem toen de titel van vice-wereldkampioen op. De Brit ging daarna in op een aanbod van Honda voor het F1-project van dat merk. Met Honda won hij zijn zesde - en laatste - Grote Prijs in Monza na een stevig duel met Jack Brabham.

Surtees stapte vervolgens over naar BRM en besloot daarna zijn eigen F1-stal op te zetten. In 1970 behaalde hij zijn eerste punten als coureur/constructeur met de Surtees TS7. De resultaten van zijn renstal bleven echter bescheiden en in 1978 gooide Surtees de handdoek in de ring.

Back to Spa

Tijdens de Spa Bikers’ Classics op 4, 5 en 6 juli zal John Surtees opnieuw te zien zijn in de wagen waarmee hij in de F1 debuteerde: de Lotus 18 met Coventry Climax-motor. Die Lotus was de eerste éénzitter met de motor centraal achterin. De geschiedenis leert dat die Lotus 18 de eerste creatie van Colin Chapman was die een GP-race won: in Monaco in handen van Stirling Moss... De 2500 cc viercilinder motor was gemonteerd in een licht chassis. Dat bleek ook de zwakheid. “Je hoeft maar naar de palmares van die wagen in 1960 te kijken om de betrouwbaarheid ervan in te schatten....”, zei Surtees erover. “Ik zelf heb maar enkele races achter het stuur ervan gereden, als mijn verplichtingen op de motor me dat toelieten. En bij Lotus was Jim Clark toen de eerste coureur.”

Tijdens de GP van Monaco moest hij opgeven, maar op Silverstone zorgde Surtees voor een sensatie bij GP van Engeland: hij mocht op het tweede stapje van het podium plaatsnemen, goed voor de twaalfde plaats in het wereldkampioenschap. Enkele weken later pakte hij tijdens de GP van Portugal de pole-position en voerde lang het rijdersveld aan. “Die Grand Prix behoort bij de meest frustrerende ervaringen in mijn carrière,” aldus Surtees die toen 26 was. “Ik had de pole en leidde een groot aantal ronden. Ik reed zelfs de snelste ronde in de race. Maar helaas, toen ik Stirling Moss op wilde dubbelen, maakte ik een stuurfout.”

Surtees zal tijdens de Bikers’ Classics herenigd worden met die Lotus 18 Climax (met chassisnummer 373) op het circuit van Francorchamps. Het circuit is overigens lang niet meer hetzelfde als in 1961, maar je mag er vanuit gaan dat Surtees met veel plezier opnieuw de baan op zal gaan aan het stuur van die Lotus om zo de legende nieuw leven in te blazen.

Dat is een moment dat geen enkele liefhebber van de autosport en zijn geschiedenis mag missen...